เพศมี 12 ประเภทจริงไหม? การนำลักษณะเพศ อัตลักษณ์ การแสดงออก และความดึงดูดมาบวกกันเป็น “12 ประเภท” ทำให้เข้าใจคลาดเคลื่อน เพราะแต่ละเรื่องอธิบายคนละมิติ ไม่ใช่กลุ่มคนที่แยกขาดจากกัน องค์การอนามัยโลก หรือ WHO แยกความหมายของมิติเหล่านี้ไว้ชัดเจน
ลักษณะเพศ ไม่ได้มีเพียงอวัยวะเพศภายนอก
เพศในมิติชีวภาพเกี่ยวข้องกับลักษณะหลายอย่าง เช่น โครโมโซม ฮอร์โมน อวัยวะสืบพันธุ์ และอวัยวะเพศ การกำหนดเพศเมื่อแรกเกิดมักอาศัยลักษณะอวัยวะเพศภายนอก แต่ไม่ใช่คำอธิบายลักษณะทางชีวภาพทั้งหมดของบุคคล
อินเตอร์เซ็กซ์ (intersex) หมายถึงผู้ที่เกิดมาพร้อมความหลากหลายของลักษณะเพศซึ่งไม่ตรงกับแบบแผนชายหรือหญิงทั่วไป ไม่ได้หมายความว่าทุกคนมีอวัยวะเพศครบทั้งสองแบบ และไม่ได้บอกว่าบุคคลนั้นมีอัตลักษณ์ทางเพศใดหรือดึงดูดต่อใคร อ่านนิยามใน WHO: Gender and health
เพศสภาพ อัตลักษณ์ และการแสดงออกต่างกันอย่างไร
- เพศสภาพ (gender) เกี่ยวข้องกับบรรทัดฐาน บทบาท และความสัมพันธ์ที่สังคมสร้างขึ้น ซึ่งเปลี่ยนไปตามสังคมและช่วงเวลา
- อัตลักษณ์ทางเพศ (gender identity) คือความรู้สึกภายในว่าตนมีเพศใด ไม่ใช่สิ่งที่ผู้อื่นตัดสินได้จากบุคลิก
- การแสดงออกทางเพศ (gender expression) คือการนำเสนอตนผ่านสิ่งต่าง ๆ เช่น การแต่งกายและการพูด ซึ่งไม่จำเป็นต้องบ่งบอกอัตลักษณ์หรือความดึงดูดทางเพศ
ความอ่อนโยน ความเด็ดเดี่ยว หรือความชอบเสื้อผ้าแบบใด จึงไม่ใช่ข้อพิสูจน์ว่าคนหนึ่งเป็นผู้หญิง ผู้ชาย หรือมีความดึงดูดต่อใคร ตามการแยกแนวคิดใน คำอธิบายเรื่องเพศและเพศสภาพของ WHO
คนข้ามเพศไม่ได้หมายถึงผู้ที่ผ่าตัดแล้วเท่านั้น
คนข้ามเพศ (transgender) ใช้อธิบายผู้ที่มีอัตลักษณ์ทางเพศแตกต่างจากเพศที่ได้รับการกำหนดเมื่อแรกเกิด การใช้ฮอร์โมนหรือการผ่าตัดไม่ใช่เงื่อนไขตัดสินว่าใครเป็นคนข้ามเพศ ส่วนการแต่งกายข้ามกรอบเพศเพียงอย่างเดียวก็ไม่เพียงพอให้สรุปอัตลักษณ์ของบุคคล ดูรายละเอียดใน เอกสารคำถามที่พบบ่อยของ WHO ฉบับปี 2024
นอนไบนารี (nonbinary) เป็นคำที่บางคนใช้เมื่ออัตลักษณ์ของตนไม่ได้เป็นผู้ชายหรือผู้หญิงอย่างใดอย่างหนึ่งเท่านั้น ตาม อภิธานศัพท์ของ Stony Brook Medicine
ความดึงดูดทางเพศไม่ใช่อัตลักษณ์ทางเพศ
วิถีหรือความดึงดูดทางเพศ (sexual orientation) เกี่ยวกับการดึงดูดต่อผู้อื่น ต่างจากอัตลักษณ์ที่เกี่ยวกับการรับรู้ว่าตนเป็นใคร ตัวอย่างคำที่ใช้มีดังนี้ โดยไม่ใช่รายการที่ครอบคลุมทุกคน
- รักต่างเพศ: ดึงดูดต่อคนต่างเพศจากตน
- เกย์และเลสเบี้ยน: ใช้บอกความดึงดูดต่อคนเพศเดียวกัน โดยเลสเบี้ยนใช้กับผู้หญิงที่ดึงดูดต่อผู้หญิง
- ไบเซ็กชวล (bisexual): ดึงดูดต่อคนมากกว่าหนึ่งเพศ ไม่จำเป็นต้องจำกัดเพียงผู้ชายและผู้หญิง
- เอเซ็กชวล (asexual): ไม่รู้สึกดึงดูดทางเพศต่อผู้อื่น แต่ยังอาจมีความรักหรือความดึงดูดเชิงโรแมนติกได้
นิยามประกอบมาจาก Stony Brook Medicine และ Planned Parenthood ซึ่งอธิบายความแตกต่างระหว่างความดึงดูด อัตลักษณ์ และเอเซ็กชวล
แล้ว “เพศวิถี” หมายถึงอะไร
เพศวิถี (sexuality) มีความหมายกว้างกว่าความดึงดูดทางเพศ ครอบคลุมเรื่องเพศ อัตลักษณ์ บทบาท ความใกล้ชิด ความพึงพอใจ และการสืบพันธุ์ รวมถึงความคิดและความสัมพันธ์ จึงไม่ควรใช้แทนความดึงดูดทางเพศเพียงอย่างเดียว ดูคำอธิบายใน เอกสาร WHO เรื่องความหลากหลายทางเพศ สุขภาพ และสิทธิมนุษยชน
ทำความเข้าใจตนเองได้โดยไม่ต้องเลือกจาก 12 ช่อง
ตัวอย่างเช่น ผู้ชายที่แต่งกายในแบบที่สังคมมองว่าเป็นผู้หญิง อาจยังระบุตนเป็นผู้ชายและดึงดูดต่อผู้หญิงได้ การแต่งกายจึงไม่ได้เป็นคำตอบแทนอัตลักษณ์หรือความดึงดูดของเขา
บางคนรู้สึกว่าคำเรียกช่วยอธิบายตนเองได้ ขณะที่บางคนยังไม่แน่ใจหรือไม่ต้องการใช้คำเรียกใดก็ได้ บทความนี้จึงไม่ใช่แบบทดสอบระบุเพศ และไม่มีความจำเป็นต้องตัดสินตนเองให้ลงช่องใดช่องหนึ่ง แนวทางนี้สอดคล้องกับ คำอธิบายของ Planned Parenthood เรื่องการเลือกใช้คำเรียกตนเอง
บทความนี้จัดทำเพื่อให้ข้อมูลและความรู้ทั่วไป รวมถึงทางเลือกประกอบการพิจารณาของผู้อ่าน ไม่ใช่คำสั่งหรือคำแนะนำเฉพาะบุคคล ข้อมูลด้านสุขภาพไม่ใช้แทนการวินิจฉัย การรักษา หรือคำแนะนำจากบุคลากรทางการแพทย์ ความเหมาะสมอาจแตกต่างกันตามบริบทของแต่ละคน