“ขอโทษนะครับ กะเทยห้ามเข้า” เป็นประโยคที่ปรากฏในรายงานข่าวของ Voice TV เผยแพร่วันที่ 19 เมษายน 2562 ว่าด้วยคำร้องเรียนของผู้หญิงข้ามเพศในเมืองพัทยาเกี่ยวกับการถูกปฏิเสธบริการ บทความนี้นำเสนอเรื่องร้องเรียนในช่วงเวลานั้น ไม่ใช่รายงานยืนยันว่าสถานประกอบการดังกล่าวยังมีนโยบายเช่นเดิมในปัจจุบัน
คำร้องเรียนของผู้หญิงข้ามเพศในพัทยา
ตามรายงานข่าว เบลล่า นฤเบศ ศรียงยศ เล่าว่า เมื่อวันที่ 17 มีนาคม 2562 เธอไปกับแฟนหนุ่มชาวต่างชาติและถูกพนักงานร้านพิซซ่าริมชายหาดพัทยาปฏิเสธไม่ให้เข้า หลังจากถามว่าเธอเป็นกะเทยหรือไม่ เธอบอกว่าเหตุการณ์นี้ทำให้รู้สึกเสียใจและอับอาย
แอนนา อัญชณาภรณ์ พิลาสุตา ผู้ให้สัมภาษณ์อีกรายในข่าว เล่าถึงการถูกปฏิเสธบริการและการเรียกเก็บค่าใช้บริการแตกต่างจากลูกค้าบางกลุ่ม เรื่องเหล่านี้เป็นคำบอกเล่าที่รายงานไว้ในปี 2562 ไม่ใช่ผลสำรวจจำนวนสถานประกอบการหรืออัตราค่าบริการปัจจุบัน
แยกความกังวลด้านความปลอดภัยออกจากการเหมารวม
ต้นฉบับที่นำมาเผยแพร่ยังมีคำอธิบายจากฝ่ายสถานประกอบการและผู้เกี่ยวข้องในพื้นที่ ซึ่งให้เหตุผลด้านห้องน้ำหรือพฤติกรรมของลูกค้าบางราย ขณะที่ผู้ร้องเรียนและนักกิจกรรมคัดค้านการนำเหตุผลเหล่านี้มาใช้กีดกันคนข้ามเพศทั้งกลุ่ม คำอธิบายของแต่ละฝ่ายไม่ใช่ข้อยุติว่าเหตุการณ์ทั้งหมดเกิดขึ้นอย่างไร หรือมีการกระทำผิดกฎหมายแล้ว
ในเชิงหลักการ การพิจารณาพฤติกรรมเฉพาะบุคคลแตกต่างจากการสันนิษฐานว่าลูกค้าจะสร้างปัญหาเพราะเป็นคนข้ามเพศ บทความนี้ใช้คำว่า “กะเทย” เฉพาะเมื่อกล่าวถึงถ้อยคำในข่าวเดิม ไม่ใช้เป็นคำเรียกแทนคนข้ามเพศทุกคน
กฎหมายความเท่าเทียมระหว่างเพศระบุไว้อย่างไร
พระราชบัญญัติความเท่าเทียมระหว่างเพศ พ.ศ. 2558 มาตรา 17 ห้ามนโยบาย กฎ หรือวิธีปฏิบัติของหน่วยงานรัฐ องค์กรเอกชน หรือบุคคล ที่เป็นการเลือกปฏิบัติโดยไม่เป็นธรรมระหว่างเพศ วรรคสองมีข้อยกเว้นที่ระบุไว้ เช่น การส่งเสริมการใช้สิทธิอย่างเท่าเทียม การคุ้มครองสวัสดิภาพและความปลอดภัย หลักการทางศาสนา และความมั่นคงของประเทศ การพิจารณาเหตุการณ์ใดจึงต้องดูข้อเท็จจริงและเงื่อนไขกฎหมาย ไม่อาจสรุปจากคำกล่าวอ้างฝ่ายเดียว
มาตรา 18 เปิดช่องให้ผู้ที่เห็นว่าตนได้รับหรือจะได้รับความเสียหายยื่นคำร้องต่อคณะกรรมการวินิจฉัยการเลือกปฏิบัติโดยไม่เป็นธรรมระหว่างเพศ หรือ วลพ. ภายใต้เงื่อนไขที่กฎหมายกำหนด รวมถึงเงื่อนไขเกี่ยวกับเรื่องที่อยู่ระหว่างการพิจารณาของศาลหรือมีคำพิพากษาหรือคำสั่งเด็ดขาดแล้ว ส่วนกรมกิจการสตรีและสถาบันครอบครัวมีหน้าที่รับคำร้องตามมาตรา 16
บทลงโทษตามมาตรา 34 ใช้กับการไม่ปฏิบัติตามคำสั่งของคณะกรรมการ วลพ. ตามมาตรา 20 (1) จึงไม่ควรอธิบายว่าการปฏิเสธบริการทุกกรณีมีโทษจำคุกและปรับโดยอัตโนมัติ
UPR และ UNGPs เป็นคนละกรอบกับบทลงโทษในกฎหมายไทย
สำนักงานข้าหลวงใหญ่สิทธิมนุษยชนแห่งสหประชาชาติ หรือ OHCHR อธิบายว่า Universal Periodic Review หรือ UPR เป็นกลไกทบทวนสิทธิมนุษยชนของประเทศสมาชิกโดยรัฐอื่น ภายใต้คณะมนตรีสิทธิมนุษยชน ไม่ใช่อนุสัญญาที่ประเทศไทยเข้าเป็นภาคี
ส่วน หลักการชี้แนะของสหประชาชาติว่าด้วยธุรกิจกับสิทธิมนุษยชน หรือ UNGPs วางกรอบความรับผิดชอบของธุรกิจในการเคารพสิทธิมนุษยชน หลีกเลี่ยงผลกระทบจากการดำเนินงาน และจัดการผลกระทบที่เกี่ยวข้อง กรอบนี้ไม่ใช่บทกำหนดโทษอาญาของไทย และไม่ใช่คำวินิจฉัยสถานประกอบการในข่าว
ข้อจำกัดของรายงานข่าวนี้
คำร้องเรียนสะท้อนประสบการณ์ที่ผู้ให้สัมภาษณ์เล่าไว้ แต่ไม่เพียงพอให้สรุปว่าสถานประกอบการทั้งเมืองพัทยาเลือกปฏิบัติ หรือไม่มีการเลือกปฏิบัติเลย การตรวจครั้งนี้ยังไม่มีหลักฐานยืนยันผลวินิจฉัยเฉพาะกรณีและนโยบายปัจจุบันของสถานประกอบการในเรื่อง จึงไม่นำเสนอข้อกล่าวหาเป็นข้อยุติทางกฎหมาย
บทความนี้จัดทำเพื่อให้ข้อมูลและความรู้ทั่วไป รวมถึงทางเลือกประกอบการพิจารณาของผู้อ่าน ไม่ใช่คำสั่งหรือคำแนะนำเฉพาะบุคคล ข้อมูลด้านสุขภาพไม่ใช้แทนการวินิจฉัย การรักษา หรือคำแนะนำจากบุคลากรทางการแพทย์ ความเหมาะสมอาจแตกต่างกันตามบริบทของแต่ละคน