ไทยเปิดให้คู่รักเพศเดียวกันจดทะเบียนสมรสได้ตั้งแต่วันที่ 23 มกราคม 2568 ตามกฎหมายสมรสเท่าเทียม เรื่องราวการผลักดันร่าง พ.ร.บ.คู่ชีวิตจึงเป็นส่วนหนึ่งของพัฒนาการก่อนหน้านั้น ไม่ใช่สถานะว่าประเทศไทยยังต้องเริ่มร่างกฎหมายใหม่เพื่อให้สมรสได้ ตามรายงานของ เว็บไซต์รัฐบาลไทยเกี่ยวกับวันแรกของสมรสเท่าเทียม
จากร่างคู่ชีวิตสู่ข้อถกเถียงเรื่องคู่สมรส
ก่อนมีกฎหมายสมรสเท่าเทียม ไทยเคยอภิปรายทั้งแนวทางออกกฎหมายคู่ชีวิตแยกต่างหาก และแนวทางแก้ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์เพื่อเปิดการสมรสให้บุคคลทุกเพศ ทั้งสองแนวทางไม่ใช่กฎหมายเดียวกัน และไม่ควรสรุปว่าสิทธิเท่ากันโดยดูเพียงชื่อเรียก
บันทึกเสวนาของคณะนิติศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ เมื่อวันที่ 26 สิงหาคม 2563 บันทึกคำอธิบายของผู้แทนกรมคุ้มครองสิทธิและเสรีภาพว่า มีการร่วมร่างกฎหมายจดทะเบียนคู่ชีวิตในปี 2556 ก่อนการพิจารณาจะพักไปหลังยุบสภา และมีการดำเนินงานต่อในปี 2558 ส่วนการอภิปรายในปี 2563 ยังมีทั้งร่างคู่ชีวิตและแนวทางสมรสเท่าเทียม
ประเด็นสำคัญจึงไม่ใช่เพียงการมีเอกสารรับรองความสัมพันธ์ แต่รวมถึงสถานะและสิทธิที่กฎหมายแต่ละแนวทางรองรับด้วย บทความฉบับนี้ไม่ยืนยันข้อความเดิมที่ว่าร่างคู่ชีวิตถูกพับสามรอบ เพราะหลักฐานที่ตรวจสอบได้ยังไม่เพียงพอระบุว่าหมายถึงร่างใดและสิ้นสุดในขั้นตอนใด
กฎหมายที่เปิดให้สมรสเพศเดียวกันในไทย
กฎหมายที่มีผลใช้บังคับคือ พระราชบัญญัติแก้ไขเพิ่มเติมประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ (ฉบับที่ 24) พ.ศ. 2567 หรือที่เรียกกันว่ากฎหมายสมรสเท่าเทียม ไม่ใช่การประกาศใช้ร่าง พ.ร.บ.คู่ชีวิต โดยเปลี่ยนหลักเกณฑ์การสมรสจากชายและหญิงเป็นบุคคลทั้งสองฝ่าย และปรับถ้อยคำเกี่ยวกับคู่สมรสให้ไม่จำกัดเพศ ตาม ข้อมูลกฎหมายสมรสเท่าเทียมของกรมกิจการผู้สูงอายุ
อายุสมรสและข้อยกเว้น
- อายุขั้นต่ำทั่วไปในการสมรสเปลี่ยนจาก 17 ปีเป็น 18 ปีบริบูรณ์
- หากมีเหตุอันสมควร ศาลอาจอนุญาตให้สมรสก่อนอายุขั้นต่ำได้
- ความยินยอมของผู้ปกครองสำหรับผู้เยาว์เป็นคนละเงื่อนไขกับการอนุญาตของศาล ไม่ใช่สิ่งที่ใช้แทนกันได้
ดังนั้น การมีอายุถึงเกณฑ์ทั่วไปไม่ได้หมายความว่าครบทุกเงื่อนไขในการจดทะเบียนแล้ว ข้อมูลนี้เป็นภาพรวม ไม่ใช่คำปรึกษากฎหมายเฉพาะกรณี
ออสเตรเลียในบริบทปลายปี 2560
ส่วนเหตุการณ์ออสเตรเลียที่กล่าวถึงในข่าวเดิมนั้น กระทรวงอัยการสูงสุดของออสเตรเลีย ระบุว่ากฎหมายเปลี่ยนตั้งแต่วันที่ 9 ธันวาคม 2560 ทำให้สิทธิในการสมรสไม่ขึ้นกับเพศหรือเพศสภาพ จึงควรอธิบายว่าเป็นการเปลี่ยนกฎหมายที่เกิดขึ้นแล้ว ไม่ใช่เพียงการพิจารณาร่าง
อ่านข่าวเก่าโดยแยกจากสถานะกฎหมาย
รายงานเรื่องร่างคู่ชีวิตช่วยให้เห็นข้อถกเถียงก่อนการเปลี่ยนกฎหมาย แต่ข้อความอย่างกำลังเริ่มใหม่หรือยังจดทะเบียนไม่ได้ต้องมีวันที่กำกับ สำหรับไทย จุดเปลี่ยนที่ยืนยันได้คือการเริ่มจดทะเบียนสมรสเพศเดียวกันเมื่อวันที่ 23 มกราคม 2568 ไม่ใช่การรอให้ร่างคู่ชีวิตเริ่มต้นอีกครั้ง
บทความนี้จัดทำเพื่อให้ข้อมูลและความรู้ทั่วไป รวมถึงทางเลือกประกอบการพิจารณาของผู้อ่าน ไม่ใช่คำสั่งหรือคำแนะนำเฉพาะบุคคล ข้อมูลด้านสุขภาพไม่ใช้แทนการวินิจฉัย การรักษา หรือคำแนะนำจากบุคลากรทางการแพทย์ ความเหมาะสมอาจแตกต่างกันตามบริบทของแต่ละคน