ฉี เฉีย เหวย: กว่าสามทศวรรษบนเส้นทางสิทธิสมรสในไต้หวัน

ฉี เฉีย เหวย (Chi Chia-wei; 祁家威) เป็นนักเคลื่อนไหวเพื่อสิทธิของผู้มีความหลากหลายทางเพศในไต้หวัน และเป็นหนึ่งในผู้ยื่นคำร้องที่นำไปสู่คำวินิจฉัยรัฐธรรมนูญที่ 748 เมื่อวันที่ 24 พฤษภาคม 2560 การเรียกร้องสิทธิสมรสของเขายาวนานกว่าสามทศวรรษ แต่คำวินิจฉัยครั้งนั้นยังไม่ใช่วันเปิดจดทะเบียนสมรส ซึ่งเริ่มขึ้นวันที่ 24 พฤษภาคม 2562

บทความนี้เรียบเรียงเหตุการณ์ย้อนหลัง โดยแยกบทบาทของฉี คำวินิจฉัยของศาล และการออกกฎหมายออกจากกัน เพื่อให้เห็นเส้นทางสู่สิทธิสมรสอย่างชัดเจน

กว่าสามทศวรรษของการเรียกร้องสิทธิสมรส

เอกสารคำวินิจฉัยรัฐธรรมนูญที่ 748 บันทึกว่า ในปี 2529 ฉียื่นคำร้องต่อสภานิติบัญญัติให้ดำเนินการออกกฎหมายรับรองการสมรสของคู่รักเพศเดียวกัน แต่สภาไม่รับดำเนินการตามคำร้อง ต่อมาเขายังคงเรียกร้องผ่านหน่วยงานฝ่ายบริหารและกระบวนการยุติธรรม

• ปี 2541 และ 2543: เขาขอให้ศาลจัดพิธีสมรสโดยเจ้าหน้าที่รับรองเอกสาร แต่ถูกปฏิเสธ หลังคำขอครั้งหลัง เขาดำเนินคดีต่อและขอให้ตีความรัฐธรรมนูญ ก่อนคำร้องถูกยกในเดือนพฤษภาคม 2544 เพราะไม่ได้อธิบายอย่างเฉพาะเจาะจงว่าบทกฎหมายที่ใช้ในคดีขัดรัฐธรรมนูญอย่างไร
• ปี 2556: เขาขอจดทะเบียนสมรสที่สำนักงานทะเบียนเขตว่านหัว นครไทเป แต่ถูกปฏิเสธ จึงอุทธรณ์และดำเนินคดีทางปกครอง
• เดือนสิงหาคม 2558: หลังสิ้นสุดช่องทางคดีตามปกติ เขายื่นคำร้องขอให้ตีความรัฐธรรมนูญอีกครั้ง

ประวัตินี้สะท้อนว่าการเปลี่ยนแปลงไม่ได้เกิดจากคำร้องเพียงครั้งเดียว และปี 2529 เป็นการยื่นต่อสภานิติบัญญัติ ไม่ใช่การยื่นต่อศาลรัฐธรรมนูญตามที่มักเล่าสับสน

24 พฤษภาคม 2560: ชัยชนะทางรัฐธรรมนูญ

คณะตุลาการรัฐธรรมนูญของไต้หวันพิจารณาคำร้องของฉีร่วมกับคำร้องของรัฐบาลนครไทเป และออกคำวินิจฉัยที่ 748 ว่า บทบัญญัติเรื่องการสมรสที่ไม่เปิดให้บุคคลเพศเดียวกันสร้างความสัมพันธ์ถาวรเพื่อใช้ชีวิตร่วมกัน ขัดต่อเสรีภาพในการสมรสและสิทธิในความเสมอภาคที่รัฐธรรมนูญรับรอง

คำวินิจฉัยกำหนดให้หน่วยงานที่เกี่ยวข้องแก้ไขหรือออกกฎหมายภายในสองปี หากไม่ดำเนินการภายในกำหนด คู่รักเพศเดียวกันจะสามารถขอจดทะเบียนสมรสได้ตามเงื่อนไขที่คำวินิจฉัยระบุ ดังนั้น ชัยชนะในปี 2560 จึงเป็นการวางหลักสิทธิตามรัฐธรรมนูญ ไม่ใช่การเปิดจดทะเบียนทันที

รางวัลในปี 2560 และงานด้านสิทธิชุมชน

วันที่ 12 พฤศจิกายน 2560 ฉีได้รับรางวัล Community Hero ในงาน HERO Awards ที่กรุงเทพฯ ตามประกาศของ APCOM ลงวันที่ 13 พฤศจิกายน 2560 งานครั้งแรกนี้จัดขึ้นในโอกาสครบรอบสิบปีขององค์กร โดย HERO หมายถึง HIV, Equality และ Rights เพื่อยกย่องผลงานด้านเอชไอวีและสิทธิของชุมชนผู้มีความหลากหลายทางเพศในเอเชียแปซิฟิก

ต่อมาในวันที่ 14 พฤศจิกายน 2560 เขาเข้ารับรางวัลด้านการปฏิรูปสังคมในงาน Presidential Cultural Awards ครั้งที่เก้า สำนักงานประธานาธิบดีไต้หวัน ระบุถึงผลงานของเขาทั้งการปกป้องสิทธิของผู้ได้รับผลกระทบจากเอดส์และความมุ่งมั่นต่อสิทธิสมรส การกล่าวถึงงานด้านเอชไอวีหรือเอดส์นี้เป็นประวัติการทำงาน ไม่ใช่ข้อมูลสถานะสุขภาพส่วนบุคคลของเขา

24 พฤษภาคม 2562: เริ่มจดทะเบียนสมรส

บันทึกของฝ่ายบริหารไต้หวัน ระบุว่า สภานิติบัญญัติผ่านกฎหมายเพื่อดำเนินการตามคำวินิจฉัยที่ 748 เมื่อวันที่ 17 พฤษภาคม 2562 ประธานาธิบดีไช่ อิง เหวินประกาศกฎหมายวันที่ 22 พฤษภาคม และกฎหมายมีผลวันที่ 24 พฤษภาคมปีเดียวกัน

หน่วยงานทะเบียนราษฎรไต้หวัน ยืนยันว่า คู่รักเพศเดียวกันเริ่มจดทะเบียนสมรสได้ในวันที่ 24 พฤษภาคม 2562 ทำให้ไต้หวันเป็นแห่งแรกในเอเชียที่เปิดให้คู่รักเพศเดียวกันสมรสอย่างถูกกฎหมาย

บทบาทสำคัญของฉี และความเปลี่ยนแปลงที่ไม่ได้เกิดจากคนเดียว

ฉีเป็นบุคคลสำคัญในเส้นทางนี้ แต่เอกสารคำวินิจฉัยยังบันทึกบทบาทขององค์กรภาคประชาชนและสมาชิกสภาที่เสนอแก้กฎหมาย รวมถึงรัฐบาลนครไทเปที่ยื่นคำร้องอีกคดีหนึ่ง การเล่าประวัติของเขาจึงควรมองควบคู่กับการทำงานของขบวนการและสถาบันต่าง ๆ ไม่ใช่อธิบายว่าความเปลี่ยนแปลงทั้งหมดเกิดจากบุคคลเดียว

สาระสำคัญของเรื่องนี้คือการเปลี่ยนข้อเรียกร้องเรื่องความเสมอภาคให้เป็นสิทธิที่ได้รับการรับรองทางกฎหมาย โดยมีหมุดหมายต่างกันสองช่วง ได้แก่ คำวินิจฉัยรัฐธรรมนูญในปี 2560 และการเปิดจดทะเบียนสมรสในปี 2562

บทความนี้จัดทำเพื่อให้ข้อมูลและความรู้ทั่วไป รวมถึงทางเลือกประกอบการพิจารณาของผู้อ่าน ไม่ใช่คำสั่งหรือคำแนะนำเฉพาะบุคคล ข้อมูลด้านสุขภาพไม่ใช้แทนการวินิจฉัย การรักษา หรือคำแนะนำจากบุคลากรทางการแพทย์ ความเหมาะสมอาจแตกต่างกันตามบริบทของแต่ละคน